Ahşap çatal-bıçak gıdaya uygun mu? Gıda ile temas mevzuatı ve tedarikçiye sorulacaklar

Plastikten ahşap ya da bambu çatal-bıçağa geçen işletmelerin sık sorduğu bir soru var: "Bu ürünler gıdaya uygun mu, bunu nasıl anlarım?" Ahşap doğal bir malzeme olduğu için cevap kendiliğinden "evet" gibi görünebilir. Ama mevzuat açısından mesele malzemenin doğal olması değil, ürünün nasıl işlendiği, neyle kaplandığı ve bunun belgelenip belgelenmediğidir. Bu yazıda genel çerçeveyi ve satın almadan önce sorulacak soruları topladık.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Güncel mevzuat için Tarım ve Orman Bakanlığı'nın duyurularını ve Resmî Gazete'yi esas alın.

Türkiye'de hangi düzenleme geçerli?

Gıda ile temas eden madde ve malzemeler Türkiye'de Tarım ve Orman Bakanlığı'nın sorumluluğundadır. Temel düzenleme, 5 Nisan 2018 tarihli ve 30382 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelere Dair Yönetmelik'tir. Yönetmelik, gıda ile temas etmesi amaçlanan, temas eden ya da temas etmesi muhtemel olan madde ve malzemeleri kapsar. Tek kullanımlık çatal, kaşık, bıçak, karıştırıcı ve bunların kılıfları bu tanıma girer.

Genel kural: gıdaya zararlı geçiş olmamalı

Yönetmeliğin 5. maddesine göre bu madde ve malzemeler iyi üretim uygulamalarına uygun olarak üretilmeli ve normal ya da öngörülen kullanım koşullarında bileşenlerinden gıdaya;

• insan sağlığını tehlikeye sokacak,
• gıdanın bileşiminde istenmeyen değişikliğe yol açacak,
• ya da gıdanın tadını, kokusunu bozacak

miktarda geçiş olmamalıdır. Aynı madde, bu ürünlerin etiketinin, reklamının ve tanıtımının tüketiciyi yanıltıcı olamayacağını da söyler. Avrupa Birliği'nin 1935/2004 sayılı çerçeve tüzüğü de aynı temel ilkeye dayanır.

"Normal veya öngörülen kullanım koşulları" ifadesi önemlidir. Bir çorba kaşığı için öngörülen kullanım sıcak ve sulu gıdadır. Ürünün bu koşulda değerlendirilmesi gerekir. Oda sıcaklığındaki bir tatlı için test edilmiş bir ürünü sıcak çorbada kullanmak farklı bir senaryodur.

Ahşap için özel bir kural var mı?

Avrupa Komisyonu'nun açıklamasına göre AB'de seramik, rejenere selüloz film ve plastik gibi bazı malzemeler için özel kurallar var. Özel AB kuralı olmayan malzemeler için ise genel kurallar geçerli ve üye devletler kendi ulusal hükümlerini koruyabiliyor. Ahşap bu özel kuralları olan malzemeler arasında sayılmıyor. Yani ahşap ve bambu ürünlerde genel kurallar, iyi üretim uygulamaları ve üreticinin kendi risk değerlendirmesi belirleyici oluyor.

Bu, "ahşap için kural yok" demek değil. Tam tersine, ölçütler malzemeye özgü bir listeyle değil, üreticinin ürününü nasıl belgelediğiyle şekilleniyor. Bu yüzden alıcının soru sorması daha da önemli.

Kaplama, yapıştırıcı ve mürekkep: asıl risk noktaları

Masif ve kaplamasız bir ahşap çatalda değerlendirilecek başlıca konular hammadde, işleme (örneğin kurutma ve zımparalama) ve hijyendir. Ürüne eklenen her katman ise ayrı bir soru işareti getirir:

• Kaplama ve vernik: yüzeyi parlatmak ya da suya dayanıklı yapmak için kullanılan kaplamaların gıda ile temasa uygunluğu ayrıca belgelenmelidir. Plastik kaplama ayrıca ürünü tek kullanımlık plastik düzenlemelerinin kapsamına sokabilir (AB kılavuzu bu yönde).
• Yapıştırıcı: birden fazla parçadan oluşan ürünlerde kullanılır.
• Baskı mürekkebi: logolu kılıf ya da ürün üzerine baskı yapılıyorsa mürekkebin gıdaya ya da gıdaya temas eden yüzeye geçmemesi gerekir.
• Bambu kompozitler: bambu tozunun melamin gibi plastiklerle karıştırıldığı ürünler masif bambu değildir. AB'de bambu tozu içeren plastik gıda temas malzemeleri izinli değildir. İrlanda Gıda Güvenliği Otoritesi bu ürünlerin satılamayacağını açıkça belirtiyor.

Uygunluk beyanı ve izlenebilirlik

Yönetmelikte bir alıcı olarak bilmeniz gereken üç kavram var:

Etiket ve "gıda ile temasa uygundur" ifadesi

Yönetmeliğin 13. maddesi, henüz gıda ile temas etmemiş ürünler piyasaya arz edilirken "Gıda ile temasa uygundur" ifadesinin, kullanım amacını belirten bir ifadenin (örneğin "çorba kaşığı") ya da yönetmelik ekindeki sembolün (kadeh ve çatal simgesi) bulunmasını ister. Kullanım amacı açık olan ürünlerde bu ifade zorunlu değildir. Ayrıca üreticinin, ithalatçının ya da satıcının adı ve adresi, izlenebilirlik için uygun tanımlama ve gıda ile temas eden madde üreten işletmelerin kayıt numarası da istenen bilgiler arasındadır.

Uygunluk beyanı

Yönetmeliğin 14. maddesine göre özel kuralları olan madde ve malzemelerle birlikte, bunların kurallara uygun üretildiğini bildiren yazılı bir beyan hazırlanması zorunludur. İstenirse uyumu gösteren belgeler Bakanlığa sunulur. Ahşap için özel kural olmasa da ciddi tedarikçiler genellikle benzer bir beyan ve dayanak test raporlarını müşterileriyle paylaşır.

İzlenebilirlik

Yönetmeliğin 15. maddesi, üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında izlenebilirlik ister. Pratikte bu, bir sorun çıktığında hangi partinin, hangi hammaddeden, hangi tarihte üretildiğinin bulunabilmesi demektir. Kolilerde parti numarası olması bunun en basit göstergesidir.

Tedarikçiye sorulacak sorular

1. Ürün hangi malzemeden yapılıyor? Masif bambu mu, huş mu, kompozit mi?
2. Yüzeyde kaplama, vernik, yağ ya da başka bir işlem var mı? Varsa nedir ve gıdaya uygunluğu nasıl belgeleniyor?
3. Ürün için gıda ile temasa uygunluk beyanı ve dayanak test raporları paylaşılabilir mi? Testler hangi koşulları (sıcaklık, süre, gıda türü) kapsıyor?
4. Üretim yapan işletmenin kayıt numarası nedir?
5. Kolilerde parti numarası var mı, bir sorun olursa parti nasıl geri çağrılır?
6. Logolu kılıf ya da ürün üzerine baskıda hangi mürekkep kullanılıyor?
7. Ürün sıcak yemekte, çorbada ya da asitli gıdada kullanıma uygun mu?
8. Saklama koşulları ve raf ömrü nedir? Nemden nasıl korunmalı?

Bu sorulara net ve yazılı cevap veremeyen bir tedarikçi, ürünün kendisi iyi olsa bile risk taşır. Restoranınızın gıda güvenliği denetiminde de bu belgeler işinize yarar.

İşletme olarak sizin payınız

Ürün uygun olsa bile kullanım ve saklama koşulları gıda güvenliğini etkiler. Ahşap ve bambu çatal-bıçak için birkaç temel kural:

• Ürünleri kuru, serin, haşere ve tozdan korunan bir yerde, mümkünse orijinal ambalajında saklayın. Nem ahşapta kalite sorununa yol açabilir.
• Tek kullanımlık ürünü yıkayıp yeniden kullanmayın. Bu ürünler tekrar kullanım için tasarlanmaz.
• Açılmış toplu paketleri kapalı kutuda tutun, servise yakın açık kaplarda uzun süre bekletmeyin.
• Kıymıklı, çatlak ya da lekeli ürünü ayırın ve tedarikçinize parti numarasıyla bildirin.
• Tedarikçinizden aldığınız belgeleri dosyalayın. Gıda denetiminde ya da müşteri sorusunda hızlıca ulaşabilmeniz gerekir.

Bambu Sepeti olarak yaklaşımımız

Bambu Sepeti üretime hazırlanan bir marka. Gıda ile temasa uygunluğu önceliğimiz olarak görüyoruz. Hammadde, işleme ve ambalaj süreçlerimizi buna göre kuruyor, gerekli test ve belgeleri satış öncesinde tamamlamayı planlıyoruz. Belgeler hazır olduğunda talep eden müşterilerimizle paylaşacağız. O zamana kadar ürünlerimiz için belgelendiremediğimiz hiçbir iddiada bulunmuyoruz. Ayrıntılar için üretim ve kalite ve sık sorulan sorular sayfalarımıza bakabilirsiniz.